Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn tiềm ẩn nhiều biến động, hoạt động xuất nhập khẩu (XNK) tiếp tục được xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng của Quảng Ninh. Phát huy lợi thế địa kinh tế, hệ thống cửa khẩu cả đường bộ và đường biển, cùng hạ tầng logistics ngày càng hoàn thiện, tỉnh đang chủ động triển khai đồng bộ, linh hoạt các giải pháp, nhằm tháo gỡ khó khăn, tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp, qua đó duy trì đà tăng trưởng ổn định và bền vững.

Hoạt động XNK tại khu vực cầu Bắc Luân II (phường Móng Cái 1).

Giữ đà tăng trưởng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động

Quảng Ninh hiện sở hữu hệ thống cửa khẩu đa dạng, gồm Cửa khẩu quốc tế Móng Cái, Cửa khẩu Hoành Mô, Cửa khẩu Bắc Phong Sinh, cùng nhiều lối mở, điểm thông quan hàng hóa. Đây là những đầu mối quan trọng trong hệ thống kết nối giao thương giữa Việt Nam và Trung Quốc. Những tháng đầu năm 2026, hoạt động XNK qua các cửa khẩu trên địa bàn tỉnh tiếp tục ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực.

Tại Cửa khẩu quốc tế Móng Cái, lưu lượng phương tiện vận chuyển hàng hóa duy trì ổn định, với hàng nghìn lượt xe mỗi ngày. Các mặt hàng XNK chủ yếu gồm nông sản, thủy sản, hàng tiêu dùng, nguyên liệu sản xuất, linh kiện điện tử và máy móc thiết bị. Để bảo đảm thông quan nhanh chóng, các lực lượng chức năng, như hải quan, biên phòng, kiểm dịch đã chủ động phối hợp chặt chẽ, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin và triển khai các mô hình “Cửa khẩu số”, “Hải quan thông minh”... Nhờ đó, thời gian thông quan được rút ngắn, góp phần giảm chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động cho doanh nghiệp.

Đáng chú ý, mô hình “Cửa khẩu số” đang phát huy hiệu quả rõ rệt. Doanh nghiệp có thể đăng ký, khai báo phương tiện và hàng hóa từ sớm thông qua nền tảng số, giúp giảm ùn tắc, nâng cao tính minh bạch và chủ động trong hoạt động XNK. Đồng thời, việc điều tiết phương tiện theo khung giờ, tổ chức phân luồng khoa học cũng góp phần nâng cao năng lực thông quan tại cửa khẩu.

Hải quan Cửa khẩu quốc tế Móng Cái thực hiện thủ tục thông quan hàng hóa tại khu vực cầu Bắc Luân 2. Ảnh: Hoàng Nga

Ông Trần Văn Danh, Giám đốc Công ty CP Thương mại logistics N.C.T, cho biết: So với trước đây, doanh nghiệp đã nhận được nhiều hỗ trợ thiết thực từ các lực lượng chức năng tại cửa khẩu. Đáng chú ý, thời gian thông quan được rút ngắn rõ rệt, quy trình xử lý hồ sơ ngày càng nhanh gọn, qua đó giúp giảm chi phí lưu kho, bãi và nâng cao hiệu quả vận chuyển hàng hóa. Cùng với đó, các thủ tục hành chính trở nên minh bạch, thuận tiện hơn nhờ việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, giúp doanh nghiệp chủ động theo dõi, điều hành hoạt động XNK. Từ những thuận lợi này, doanh nghiệp đang xây dựng kế hoạch mở rộng nguồn hàng và đa dạng hóa đối tác trong thời gian tới.

Một điểm nhấn đáng chú ý là từ ngày 7/3/2026, tại khu vực cầu Bắc Luân II đã chính thức triển khai thí điểm thông quan hàng hóa vào cả thứ bảy và chủ nhật. Đây là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa các nội dung hợp tác đã được thống nhất giữa Quảng Ninh và Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc) tại chương trình Gặp gỡ đầu xuân 2026. Ngay trong tuần đầu triển khai, chủ trương này đã cho thấy hiệu quả rõ nét. Riêng ngày 14/3, lực lượng hải quan tại Cửa khẩu quốc tế Móng Cái đã làm thủ tục thông quan cho hơn 100 phương tiện, với trên 1.500 tấn hàng hóa. Kết quả này không chỉ phản ánh nhu cầu giao thương lớn của doanh nghiệp, mà còn khẳng định tính đúng đắn của việc mở rộng thời gian thông quan, góp phần giảm áp lực trong những ngày cao điểm, hạn chế ùn ứ và thúc đẩy lưu thông hàng hóa thông suốt.

Tính từ đầu năm đến ngày 14/3, đã có 1.086 doanh nghiệp thực hiện thủ tục hải quan tại Cửa khẩu quốc tế Móng Cái, tăng 30% so cùng kỳ năm 2025; trong đó có 177 doanh nghiệp mới tham gia, tăng 28%.

Cùng với Cửa khẩu quốc tế Móng Cái, hiện Cửa khẩu Hoành Mô cũng đang trở thành điểm sáng trong thúc đẩy hoạt động XNK. Tính từ đầu năm đến ngày 14/3, lực lượng hải quan tại đây đã xử lý 865 tờ khai, với tổng kim ngạch đạt 17,27 triệu USD. Số thu nộp ngân sách đạt 26,2 tỷ đồng, tương đương 14,6% chỉ tiêu phấn đấu cả năm 2026.

Hải quan Cửa khẩu Hoành Mô (Chi cục Hải quan Khu vực VIII) tổ chức Hội nghị gặp mặt, đối thoại, tham vấn hải quan - doanh nghiệp lần thứ I năm 2026.

Tương tự, từ đầu năm đến nay, hoạt động XNK tại Cửa khẩu Hoành Mô cũng ghi nhận sự gia tăng rõ rệt về số lượng doanh nghiệp tham gia, với tổng số 73 doanh nghiệp. Trong đó có 10 doanh nghiệp trong tỉnh thực hiện 414 tờ khai, đạt kim ngạch 11,04 triệu USD; 63 doanh nghiệp ngoài tỉnh thực hiện 635 tờ khai, đạt kim ngạch 11,92 triệu USD. Những con số này cho thấy sức hút ngày càng lớn của Cửa khẩu Hoành Mô đối với cộng đồng doanh nghiệp.

Để đạt được kết quả trên, lực lượng hải quan đã triển khai hiệu quả công tác đồng hành, hỗ trợ và thu hút doanh nghiệp. Hải quan Hoành Mô đã tổ chức 2 đợt gặp gỡ, tiếp xúc với 21 doanh nghiệp nhằm giới thiệu, vận động doanh nghiệp về làm thủ tục tại cửa khẩu. Qua đó, từ đầu năm đến nay đã thu hút thêm 36 doanh nghiệp mới, đóng góp nguồn thu ngân sách khoảng 6,2 tỷ đồng.

Cùng với đó, cải cách hành chính và chuyển đổi số tiếp tục được đẩy mạnh. Hải quan Hoành Mô đã niêm yết 134 thủ tục hành chính thông qua 8 mã QR tại khu vực làm thủ tục, giúp doanh nghiệp dễ dàng tra cứu, tiếp cận thông tin. Các chính sách mới cũng được cập nhật thường xuyên trên nền tảng số, góp phần nâng cao tính minh bạch, tạo thuận lợi trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan.

Hoạt động tại Bộ phận thủ tục của Hải quan Cửa khẩu quốc tế Móng Cái.

Ông Đậu Hùng Dương, Đội trưởng Đội Hải quan Cửa khẩu Hoành Mô (Chi cục Hải quan khu vực VIII) cho biết: Chúng tôi quyết tâm triển khai đồng bộ các giải pháp hiện đại hóa hải quan, đảm bảo thông quan nhanh chóng, đúng quy định. Trọng tâm là thực hiện hiệu quả công tác quản lý chuyên ngành theo hướng tinh gọn. Hiện đơn vị đã kiến nghị cắt giảm, thống nhất đầu mối quản lý đối với 2 nhóm mặt hàng thuộc diện kiểm tra chuyên ngành, giúp giảm thời gian thông quan, tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Cùng với đó, tăng cường đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình thực hiện các thủ tục. Thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục đẩy mạnh thu hút doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả quản lý, phấn đấu hoàn thành các chỉ tiêu thu ngân sách được giao.

Đồng bộ các giải pháp tiếp tục khơi thông nguồn lực

Bên cạnh việc phát huy hiệu quả các cửa khẩu đường bộ, Quảng Ninh còn khai thác hiệu quả hệ thống cảng biển như cảng Cái Lân và cảng Hải Hà, tạo điều kiện thuận lợi cho XNK hàng hóa khối lượng lớn. Sự kết nối đồng bộ giữa cửa khẩu và cảng biển đang từng bước hình thành chuỗi logistics liên hoàn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương. 2 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của tỉnh ước đạt 680 triệu USD, tăng 8,8% so cùng kỳ và đạt 66% kế hoạch quý I; kim ngạch nhập khẩu ước đạt 725 triệu USD, tăng 11,2%.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, tỉnh cũng thẳng thắn nhìn nhận nhiều khó khăn, thách thức có thể tác động trực tiếp đến hoạt động XNK, như biến động của thị trường quốc tế, yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa, hay các quy định kiểm dịch khắt khe. Trên cơ sở đó, tỉnh xác định cần triển khai đồng bộ các nhiệm vụ trọng tâm và giải pháp mang tính chiến lược, lâu dài.

Trong thời gian tới, Quảng Ninh sẽ tiếp tục đẩy mạnh hoàn thiện hạ tầng cửa khẩu, nâng cao chất lượng dịch vụ logistics. Trọng tâm là đầu tư nâng cấp hệ thống giao thông kết nối giữa cửa khẩu, cảng biển với các khu công nghiệp, khu kinh tế. Việc hoàn thiện các tuyến cao tốc, đường ven biển, tuyến kết nối khu vực biên giới không chỉ giúp giảm chi phí vận chuyển, mà còn tăng cường liên kết vùng, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động XNK.

Cùng với đó, tỉnh tiếp tục phát triển khu kinh tế Cửa khẩu Móng Cái theo hướng hiện đại, thông minh, từng bước trở thành trung tâm logistics và thương mại quốc tế. Việc thu hút đầu tư vào các dự án kho bãi, trung tâm phân phối và dịch vụ logistics chất lượng cao sẽ góp phần nâng cao vị thế của tỉnh trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tại lối thông quan Bắc Phong Sinh, lực lượng hải quan cũng tăng cường kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất khẩu, bảo đảm hoạt động thông quan diễn ra thuận lợi, đúng quy định, góp phần duy trì ổn định hoạt động XNK trên địa bàn.

Kiểm tra hàng hoá xuất khẩu qua lối thông quan Bắc Phong Sinh (Việt Nam) - Lý Hoả (Trung Quốc).

Một trong những giải pháp quan trọng mà Quảng Ninh triển khai là hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực sản xuất, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Tỉnh khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất, xây dựng thương hiệu, áp dụng truy xuất nguồn gốc sản phẩm… nhằm gia tăng giá trị hàng hóa xuất khẩu. Đồng thời, công tác xúc tiến thương mại được đẩy mạnh thông qua việc tổ chức hội chợ, hội nghị kết nối cung cầu, hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm thị trường mới và đa dạng hóa đối tác, giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống. Việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) cũng được chú trọng, mở ra nhiều cơ hội để hàng hóa Quảng Ninh vươn ra thị trường quốc tế.

Trong lĩnh vực quản lý nhà nước, tỉnh tiếp tục cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch. Song song đó, việc tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung, kết nối liên thông giữa các ngành, đơn vị cũng giúp nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ doanh nghiệp.

Đặc biệt, việc duy trì cơ chế phối hợp thường xuyên với phía Trung Quốc được xem là yếu tố then chốt. Hai bên tổ chức các hội đàm nhằm thống nhất những giải pháp tạo thuận lợi cho thương mại, nâng cao hiệu quả thông quan, đồng thời xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh tại khu vực cửa khẩu. Về lâu dài, Quảng Ninh định hướng phát triển XNK theo hướng bền vững, cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường. Tỉnh khuyến khích doanh nghiệp phát triển logistics xanh, giảm phát thải trong vận tải và lưu thông hàng hóa, đồng thời tăng cường kiểm soát chất lượng, đảm bảo an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn sản phẩm theo quy định.

Với những giải pháp đồng bộ, linh hoạt và sự quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị, cùng cộng đồng doanh nghiệp, Quảng Ninh đang từng bước khẳng định vị thế là trung tâm XNK năng động của khu vực phía Bắc. Việc “khơi thông” dòng chảy thương mại không chỉ tạo động lực tăng trưởng cho tỉnh, mà còn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng, hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững trong thời kỳ hội nhập sâu rộng.